ENDOCENTER

Klinische operaties --> Gewrichtsprothetiek --> heupen

Heupen

De kunstheup
Hoe is het natuurlijke heupgewricht opgebouwd?

Het natuurlijke heupgewricht is bijna kogelvormig en bestaat uit een kop en een pan, beide bedekt met kraakbeen. Het panachtige deel van het bekken wordt acetabulum of heuppan genoemd; het kogelvormige deel van het gewricht is de heupkop. Deze is via het collum (dijbeenhals) met het bot van het bovenbeen verbonden.  

Heupgewricht

Röntgenfoto van de heup

Wat is een totale heupprothese? ( total hip replacement)

Wat is een totale heupprothese? ( total hip replacement)

Bij het vervangen van het heupgewricht wordt vaak een "total hip replacement" gedaan. In  vaktaal spreekt men van implanteren en de prothese wordt dan ook implantaat genoemd. Deze vervangt volledig beide versleten delen van de heup (de kop en de pan). Meestal bestaat een heupprothese uit vier delen (een pan,een inlay, een kogelkop en een steel) en is modulair opgebouwd. Daardoor kan de chirurg de prothese aan de oorspronkelijke heupvorm (individueel) aanpassen.

Eén van de belangrijkste kenmerken van een kunstgewricht is de z.g. „glijparing“: het materiaal van kop en pan. De kogelkop, die op de steel bevestigd is, is van metaal of ceramiek. De inlay kan uit polyethyleen, ceramiek of metaal bestaan. Het gekozen materiaal  moet zo min mogelijk aan slijtage onderhevig zijn.

Heupprothese

Hoe wordt een heupprothese in het bot bevestigd?

Als de  heuppan en het binnenste van de bovenbeen door frezen en/of raspen op het implanteren zijn voorbereid, worden de kunstmatige heuppan en de steel òf ingeklemd òf met het z.g. botcement vastgezet. Men onderscheidt in totaal drie manieren om een prothese vast te zetten:

• De cementvrije prothese: de pan en de steel worden in het bot geslagen of de pan wordt ingeschroefd. Daarbij kunnen botschroeven worden gebruikt. De ruwe oppervlakte zorgt ervoor dat het bot in de de pan groeit. Voorwaarde hiervoor is een goede kwaliteit van het bot. Deze methode is vooral voor jongere patiënten geschikt.
• De gecementeerde heupprothese: de pan, die bij deze methode geheel uit polyethyleen bestaat, en de steel worden met z.g. botcement in het bot verankerd. Botcement is een kunststof, die zich met het bot verbindt en zodoende het kunstgewricht meteen vast verankert. Ingroei/aangroei van het bot is niet noodzakelijk, zodat deze methode vooral voor oudere patiënten zeer geschikt is.
• De hybrideprothese: bij deze prothese worden beide bevestigingsmethodes gecombineerd. Meestal wordt de kunstpan zònder en de steel mèt cement ingebracht. Vooral als de botkwaliteit niet meer optimaal is, heeft dit voordelen

Welke ervaringen zijn er met heupprotheses?

De meest voorkomende en de meest succesvolle ingreep op het terrein van de orthopedie is de heupprothese. Op basis van verschillende onderzoeken weet men dat patiënten vanaf 65 jaar een kans van meer dan 90% hebben om tenminste tien jaar lang klachtenvrij te kunnen leven en alle dagelijkse bezigheden te kunnen uitvoeren. Ook 15 jaar na de operatie functioneert bij meer dan 60-70% van alle patiënten het kunstgewricht nog goed. Door de voortreffelijke behandelresultaten wordt deze methode ook bij jonge patiënten, die ondanks onherstelbare schade aan de heup actief en mobiel willen blijven, toegepast.

Welk implantaat is het meest geschikt?

De keuze van prothese en verankeringsmethode is afhankelijk van de oorzaak van de ziekte, de leeftijd, het geslacht, de kwaliteit van het bot en de individuele wensen van de patiënt. Voor jonge patiënten is heden ten dage de McMinn-oppervlakteprothese of de korte-steelprothese een goed alternatief voor de klassieke heupprothese. Op basis van de gezondheidstoestand en de verwachtingen van de patiënt zoekt deze samen met de chirurg het gunstigste implantaat uit.

Vóór de operatie

Hoe ziet de optimale voorbereiding voor een heupoperatie eruit?

Daar de operatie onder narcose wordt uitgevoerd, moet de narcotiseur (anesthesist) of de huisarts resp. een internist de algehele gezondheidstoestand van de patiënt onderzoeken om vast te stellen of hij in staat is een narcose te ondergaan en zo ja, welke vorm het meest geschikt is. Indien nodig moeten tevoren verschillende maatregelen worden genomen:

• Het staken van bepaalde bloedverdunners, bijv. Falithrom, Marcumar of Aspirine (over het algemeen tenminste 10 dagen voor de ingreep). Ook bepaalde medicijnen tegen een te hoge bloeddruk moeten worden gestaakt (bijv. Metformin, tenminste 2 dagen voor de operatie). De meeste bloeddrukmedicijnen mag men blijven innemen. Uiteindelijk beslissen de huisarts, de chirurg en de anesthesist welke medicijnen de patiënt verder mag innemen.
• De behandeling van een hartaandoening
• De juiste instelling van de bloeddruk bij een verhoogde bloeddruk
• Een te hoge bloedsuikerwaarde bij suikerziekte

Het onderzoek op „narcose-geschiktheid“ alsook van de algehele gezondheidstoestand  is van wezenlijk belang voor de postoperatieve prognose (genezing en eindresultaat).
Daarenboven kunnen nog diverse andere maatregelen genomen worden, die òf de ingreep zelf òf de revalidatie betreffen en dus ook de prognose beïnvloeden.

Enkele van bovengenoemde maatregelen zijn:

Eigen bloeddonatie:
De kans op bloedverlies tijdens een prothese-operatie kan niet worden uitgesloten. Omdat de operatiedatum een aantal dagen of weken tevoren vaststaat, heeft de patiënt de mogelijkheid zijn eigen bloed te geven. Een eigen bloeddonatie geschiedt gewoonlijk ongeveer twee tot vier weken voor de ingreep. Er wordt dan 500 ml. bloed afgetapt. Deze methode is in feite ouderwets, maar wordt hier en daar nog toegepast.

Cellsaver:
Indien in de operatiekliniek cellsaversystemen worden gebruikt, hoeft de patiënt geen eigen bloed af te staan. Cellsavers reinigen het bloed, dat de patiënt tijdens de operatie verliest. Aansluitend kan dit weer worden toegediend. Hierdoor wordt het bloedverlies geminimaliseerd. De toediening van vreemd bloed is zelden noodzakelijk.

Fysiotherapeutische maatregelen:
Indien de patiënt al vóór de operatie sterk beperkt is in zijn mobiliteit, is het zinvol om uit voorzorg fysiotherapeutische oefeningen te doen. Hierdoor kunnen de spieren worden versterkt en kan een betere mobiliteit worden bereikt. Dit leidt na het plaatsen van een prothese tot een snellere en effectievere revalidatie.

Hoe bereidt de orthopedisch chirurg de ingreep voor?

Tijdens de voorbereiding op een operatie beraadt de chirurg zich over de juiste prothese en de noodzakelijke vooronderzoeken. Met behulp van digitale röntgenfoto‘s kunnen de maten van de pan en van de steel worden vastgesteld. Ook kan de positie van de prothesedelen worden bepaald.

Wat kunt U als patiënt zelf doen?

U kunt er zelf ook toe bijdragen dat de operatie een succes wordt. U moet zo gezond en fit mogelijk in het ziekenhuis verschijnen. Hoe beter Uw conditie is, hoe probleemlozer verlopen operatie en herstel. Met een doelgerichte opbouw van Uw spieren kunt U goede omstandigheden voor Uw nieuwe gewrichten scheppen. Bij overgewicht is het belangrijk dat U voor de operatie afvalt. Het is noodzakelijk dat U Uw arts over medicijnen en ziektes – zoals bijv. suikerziekte en/of cardiovasculair lijden – informeert. Hetzelfde geldt voor allergieën en acute infecties. Tijdens het gesprek met de chirurg en de anesthesist worden alle belangrijke vragen besproken. Samen met de artsen neemt U de beslissing over de narcose (volledig of gedeeltelijk).

De operatie

Tijdens de operatie moet het heupgewricht zover vrijgelegd worden dat de prothese zonder risico kan worden ingebracht. Dit kan op verschillende manier plaatsvinden. De chirurg kan het heupgewricht van voren, van de zijkant of van achteren opereren. Het hangt van de lichamelijke omstandigheden van de patiënt en de ervaring van de chirurg af voor welke „toegang“ wordt gekozen. Ook minimaal invasieve toegangen zijn mogelijk. Grote incisies en spier- of wekedelenletsels kunnen zo worden vermeden. Het belangrijkste is echter dat de chirurg een goed overzicht heeft bij de operatie.

Hoe eindigt een operatie?

Aan het einde van de operatie worden drains aangebracht, de wond in verschillende lagen gehecht en een drukverband aangelegd. Aansluitend wordt de eerste röntgenfoto gemaakt om het resultaat van de operatie te controleren en om de nabehandeling te kunnen vastleggen. Nadat de patiënt is teruggebracht naar de afdeling wordt het geopereerde been met een kussen of een speciale brace comfortabel hoog gelegd. De mobilisatie vindt plaats naargelang de individuele lichaamsgesteldheid van de patiënt en onder leiding van een fysiotherapeut. Deze mobilisatie begint meestal al een dag na de operatie. Looptraining en speciale oefeningen inclusief traplopen staan op het programma. Dagelijkse verrichtingen zoals wassen, toiletgang en het aantrekken van sokken, schoenen en broeken worden onder begeleiding geoefend.

Na de operatie

Wat gebeurt er na de operatie?

In de eerste fase na de operatie krijgt de patiënt een optimale pijnbestrijding. Hiervoor kan men kiezen uit de nieuwste pijncatheters, pijnstillerpompen, medicamenten etc.. Een dag na de operatie mag U voor het eerst opstaan en het been belasten.

Waarop moet de patiënt na de operatie letten? Gedurende vier tot zes weken na de operatie moet een te grote belasting worden vermeden, omdat het kapsel, dat om de heup ligt, eerst weer moet aangroeien en, voor zover nodig, moeten ook de spieren dat. Het is van het grootste belang dat de nieuwe heupkop in de nieuwe heuppan op zijn plaats blijft. Na enige tijd wordt het gewricht door het herstelproces en de spieropbouw gestabiliseerd. Een dislocatie van de heupkop komt dan nog maar zeer zelden voor. De laatste tijd worden steeds meer grote heupkoppen geïmplanteerd om de slijtage en het gevaar van dislocatie drastisch te verminderen. In de eerste fase van de nabehandeling moeten speciale standen en bewegingen van het lichaam worden vermeden. Aan de andere kant: er moet met het nieuwe gewricht geoefend worden. De eerste weken loopt de patiënt op krukken. Zodra de operatiewond hersteld is, mag men op de geopereerde kant slapen. Het liggen op de „gezonde“ kant moet tijdens de eerste vier tot zes weken door een kussen tussen de knieën worden ondersteund.

Hoe ziet de nabehandeling er uit?

De spieren van de heup, maar ook de been- en rugmusculatuur zijn vaak door de langdurige ziekte verslapt. Meestal is een omzichtige houding ontstaan, die tot een veranderde interactie van de spieren heeft geleid. Dit samenspel weer in de best mogelijke toestand te brengen is de opgave van een poliklinische of een klinische revalidatie. Het is wel noodzakelijk dat de patiënt zelf ook traint. Na ongeveer een week zijn de meeste patiënten in staat om met krukken trappen te lopen. De krukken moeten tijdens de eerste weken zolang gebruikt worden totdat men zich bij het lopen weer even zeker voelt als voorheen.

Wanneer kan men weer autorijden?

Na ongeveer zes weken mag men zelf weer autorijden. Meerijden mag al veel eerder.

Wanneer kan men weer volop werken?

De arbeidsgeschiktheid hangt natuurlijk samen met het beroep. Veel patiënten, die bij de uitoefening van hun beroep veel moeten staan en/of lopen, kunnen na ongeveer acht tot twaalf weken weer aan het werk. Bij andere beroepen is dit al eerder mogelijk.

Hoe lang duurt het voor men aan het implantaat is gewend?

De gewenningsperiode verschilt per patiënt en kan eventueel meer dan een jaar duren. In deze fase merken sommige patiënten dat hun nieuwe heup gevoelig is voor weersveranderingen.

Welke sporten kan men met een heupprothese uitoefenen?

Bij een normaal verloop van de operatie en een succesvolle revalidatie zijn sporten zoals fietsen, golfen en wandelen zonder problemen weer mogelijk en ook zeer zinvol om de spieren te trainen. Veel patiënten kunnen zelfs weer tennissen en skiën. In het algemeen is dit echter voor niet-getrainden niet aan te bevelen. Na vier tot zes weken, de tijd die nodig is voor de genezing van het kapsel en de spieren, mag men met de volgende sporten weer beginnen en deze na twaalf weken regelmatig uitoefenen:

• fietsen
• wandelen
• licht joggen
• zwemmen
• golfen
• indien men een goede techniek heeft, eventueel ook weer tennissen

Niet geschikt in het bijzonder voor niet getrainde mensen) zijn de volgende sporten:

• skiën (op zijn vroegst na een half jaar)
• langlaufen
• wedstrijdsporten, waarbij men een direct contact met de tegenstander heeft, zoals bijv. voetballen, handballen